Opracowanie przygotowano na podstawie badania jakościowego Afshari
i wsp., opublikowanego w Ethiopian Journal of Health Sciences w 2021 roku.
Stres jest nieodłącznym elementem pracy ratownika medycznego. Każdy wyjazd to konieczność podejmowania szybkich decyzji, odpowiedzialności za ludzkie życie oraz funkcjonowanie w nieprzewidywalnych i często niebezpiecznych warunkach. Wiemy, że zawód ten wiąże się z ogromnym obciążeniem psychicznym i fizycznym. Ale co dokładnie jest dla ratowników największym źródłem stresu?
Odpowiedzi na to pytanie postanowili poszukać irańscy naukowcy, którzy około 2020 roku przeprowadzili badanie jakościowe wśród ratowników medycznych pracujących w bazach pogotowia ratunkowego w prowincji Hamadan.
Jak przeprowadzono badanie?
W badaniu uczestniczyli wyłącznie mężczyźni pracujący w zespołach ratownictwa medycznego. Jedna czwarta posiadała wykształcenie odpowiadające dwuletniemu szkoleniu zawodowemu zakończonemu certyfikacją (associate degree), pozostali byli licencjatami ratownictwa medycznego lub pielęgniarstwa, a około jedna trzecia ukończyła również studia magisterskie z pielęgniarstwa.
Do udziału kwalifikowano osoby z co najmniej dwuletnim doświadczeniem zawodowym, które dobrowolnie wyraziły zgodę na udział w badaniu.
Choć liczba uczestników może wydawać się niewielka, w badaniach jakościowych nie liczy się wielkość próby, lecz jakość zebranych informacji. Badacze przeprowadzili szczegółowe wywiady z 12 ratownikami, a następnie jeszcze cztery dodatkowe rozmowy. Ostatecznie analizie poddano wypowiedzi 16 ratowników medycznych o średnim wieku 36 lat i średnim stażu pracy wynoszącym 14 lat.
Każdy wywiad trwał około 45 minut i miał formę swobodnej rozmowy opartej na pytaniach otwartych, takich jak:
- „Czy kiedykolwiek odczuwałeś presję podczas akcji ratunkowych?”
- „Czy możesz opowiedzieć o takiej sytuacji?”
- „Jak się wtedy czułeś?”
Rozmowy nagrywano, a następnie dokładnie przepisywano i analizowano, dzięki czemu badacze mogli zidentyfikować najczęściej powtarzające się doświadczenia oraz źródła stresu.
Co najbardziej stresuje ratowników medycznych?
1. Zagrożenia na miejscu zdarzenia
Pierwszą grupą stresorów były zagrożenia występujące bezpośrednio na miejscu interwencji. Ratownicy opisywali wyjazdy do miejsc, w których znajdowały się niebezpieczne substancje chemiczne, niestabilne konstrukcje czy wraki pojazdów. Podkreślali również niepewność związaną z wyjazdami do odległych i słabo znanych lokalizacji.
„Zostaliśmy wysłani do magazynu chemikaliów, aby uratować jednego z pracowników… Pod koniec misji mieliśmy dość poważne objawy ze strony układu oddechowego, w związku z czym przez kilka godzin przebywaliśmy pod obserwacją w szpitalu ”.
2. Agresja wobec ratowników
Drugim często pojawiającym się problemem była przemoc ze strony rodzin lub świadków zdarzeń. Szczególnie dotyczyło to sytuacji, w których ratownicy stwierdzali zgon i nie mogli już podjąć działań ratujących życie. Gniew oraz rozpacz bliskich nierzadko przeradzały się w agresję.
„W wypadku drogowym mózg poszkodowanego został zmiażdżony i zmarł on natychmiast. Pomimo bezzwłocznego przybycia na miejsce zdarzenia w niecałe sześć minut, zostaliśmy zaatakowani i ranni przez jego bliskich. ”
3. Zagrożenia spowodowane opieką nad pacjentem
Ponieważ ratownicy z racji wykonywanego zawodu stoją na pierwszej linii często są ofiarami chorób zakaźnych przenoszonych drogą kropelkową czy kontaktem z materiałem zakaźnym (krew, wydzieliny z błon śluzowych, odchody). Dodatkowo wchodząc do miejsc zamieszkania pacjentów, mogą być mieć kontakt z pasożytami takimi jak wszy czy pluskwy. Ale to nie koniec bo to jednym z głównych i rutynowych obowiązków ratowników medycznych jest podnoszenie i przenoszenie pacjentów oraz ciężkiego sprzętu ratunkowego, co naraża ich na urazy układu mięśniowo-szkieletowego i rozwój niektórych chorób:
„Pacjent był w stanie krytycznym i musieliśmy go szybko przenieść za pomocą łyżki. Z powodu jego ciężaru
i wąskich schodów doznałem skręcenia kolana. Tydzień później rezonans magnetyczny wykazał zerwanie więzadła krzyżowego, z powodu którego musiałem poddać się operacji rekonstrukcji więzadła .”
Ostatnim z wymienionych zagrożeń były wypadki komunikacyjne z udziałem karetki. Wypadek w trakcie transportu pacjenta, był dla uczestników badania silnym stresorem
i pozostawał w pamięci jeszcze długo po całym zdarzeniu.
Urazy psychiczne w pracy ratownika medycznego.
Uczestnicy badania podkreślali, że najtrudniejsze konsekwencje pracy często nie są widoczne gołym okiem. Są również urazy psychiczne, które w znaczący sposób obniżają poziom zdrowia psychicznego i sprawiają, że codzienne funkcjonowanie ratownika jest coraz trudniejsze.
Ciągłe przebywanie z chorobą, cierpieniem i śmiercią wiąże się z obniżeniem samopoczucia
a także stagnacji emocjonalnej. Często może to wyglądać jako chłód czy dystans emocjonalny. Przypisując ratownikowi złe intencję czy brak empatii lub wrażliwości.
„W ogóle nie pamiętam, kiedy ostatnio śmiałam się szczerze. Stres związany z wyjazdami i cierpieniem pacjentów tak bardzo nas dotknęły, że nie mam ochoty żartować i śmiać się z moim dzieckiem. Kiedyś byłam szczęśliwą osobą i wiem, że już nie jestem taka jak kiedyś .”
Szczególnie silnym źródłem stresu okazywały się zdarzenia o wyjątkowo tragicznym przebiegu takie jak pożary, eksplozje czy katastrofy komunikacyjne. Choć należą do rzadkości, pozostawiają trwały ślad w pamięci.
„Podczas jednej z tych misji czterech pasażerów zostało uwięzionych w płonącym samochodzie. Widziałem, jak płoną. (…) Przez kilka miesięcy byłem w stanie silnego stresu i odczuwałem nudności i wymioty podczas posiłków. Nawet po dwóch latach wciąż śnią mi się koszmary o tej scenie.”
Co wynika z badania?
Autorzy wykazali, że stres w pracy ratownika medycznego ma wiele źródeł. Nie wynika wyłącznie z odpowiedzialności za życie pacjentów, ale również z zagrożeń fizycznych, przemocy, przeciążenia organizmu oraz wielokrotnego kontaktu z traumatycznymi wydarzeniami.
Ratownicy opisywali między innymi problemy z koncentracją, przewlekłe napięcie, lęk oraz trudności w codziennym funkcjonowaniu. Autorzy przywołali również wyniki badania Lepieszy i Binczyckiej-Anholcer, zgodnie z którymi 19% ratowników medycznych doświadczało niekontrolowanych epizodów gniewu, krzyku lub innych negatywnych reakcji emocjonalnych związanych ze stresem zawodowym.
Długotrwała ekspozycja na traumatyczne zdarzenia może zwiększać ryzyko rozwoju zaburzeń psychicznych, w tym zespołu stresu pourazowego (PTSD).
Ilość obciążeń psychicznych i fizycznym ratowników medycznych jest przytłaczająca co nie zmienia faktu, że większość z nich cały czas wykonuję swój zawód i ratuję życie i zdrowie pacjentów. Dlatego troska o zdrowie psychiczne ratowników medycznych nie jest przywilejem ani oznaką słabości. Jest jednym z warunków bezpiecznego funkcjonowania całego systemu ratownictwa medycznego.
Źródło
